Fırtınalı hava seyirlerinde “bilseniz iyi olur”lar
John Jamieson, çeviri Doğan Çelen
Bu yazı Kaptan John Jamieson’ın özel izniyle yayımlanmaktadır. Kaptan John, yirmi yılı aşkın bir süre Amerika Birleşik Devletleri Sahil Güvenliği’nde navigatör, arama kurtarma sorumlusu, gemi kaptanı ve eğitim uzmanı olarak görev yaptıktan sonra Florida’daki Chapman Denizcilik Okulu’nda denizcilik ve harita navigasyonu bölümlerini yönetmiştir. Kaptan John, Seamanship Secrets / Denizcilik Sırları ve Captain John’s Sailing Skills Series / Kaptan John’un Yelken Becerileri Serisi’nin de yazarıdır. Yazarın web sitesini www.skippertips.com adresinden ziyaret edip, haftalık yelken bültenine “ücretsiz” üye olabilirsiniz.
Hepimiz rüzgâr sağanağının çok olduğu seyirlerin verdiği yürek çarpıntılarını iyi biliriz. Yalnız bazen yelkeni camadana vurmakta geç kalır ve kendimizi fırtınanın içinde buluveririz! Teknemizin kontrolünü çabucak tekrar elimize almak ve camadan tutabileceğimiz ana kadar güvenle seyredebilmek için yapabileceğimiz üç manevra vardır.
Mümkün olan en kısa zamanda ana ve ön yelkeni küçültün. Yelkenlerin küçültülmesi tekneyi çabucak dengeler ve dümeni hafifletir. Yelkenleri küçültmeyi (yelkeni camadana vurmayı) ne kadar geciktirirseniz, işiniz de o kadar zorlaşacaktır. Eğer yeriniz varsa ön yelkeni faça edip tekneyi durdurabilirsiniz. Yoksa, ana yelkeni camadana vurabileceğiniz, en yakındaki sakin bir bölgede demir atın. O zamana kadar yapabileceğiniz ana yelkenin tepesindeki rüzgârı boşaltmak (push), boşlama (pop) ve orsalama/bocalama yani teknenin başını rüzgâra yaklaştırma/orsalama veya uzaklaştırma/bocalama (yükselme/açma) (pinch) manevralarıdır.

Yelkenin tepesindeki rüzgârı boşalt
Yelkenlinizin direğinin başındaki rüzgârın deniz seviyesindekinden %50 daha fazla olduğunu biliyor muydunuz? Orsaya kaçmanızı önlemek için ana yelkenin üst yarısındaki o yüksek hızlı rüzgârı boşaltmanız gerekir.
Yelken arabasını laçka edin (veya kontrol halatlarıyla ayarlayın) ve anayelkeni olabildiğince (araba raylarının sonuna kadar) rüzgâraltına kaydırın. Bu durum anayelkenin gücünü azaltacak ve tekneniz ileri giderken ayakta kalacaktır.
Boşla
Hiç kuvvetli rüzgârlarda dingi kullandığınız oldu mu; ya da sağanaklı havalarda dingiyle seyreden birini seyrettiğiniz? Adamcağız sürekli uğraşıp duruyordur. Çünkü o durumda teknenin yatışını kontrol altında tutabilmek için yelkenle sürekli orsalama/bocalama (yükselme/açma) manevraları yapmak gerekir. Dikkat etmez, boş verirseniz dingiyi alabora etmek olasılığınız yüksektir.
Büyük yelkenliler size daha hoşgörülü davranırlar ama siz o dingi seyirlerinden edindiğiniz numaraları yine de kullanabilirsiniz.. Sağanakları önceden kestirebilmek için rüzgârüstünde denizin yüzeyindeki koyulaşan bölgelere dikkat edin. Onlar biraz sonra yolunuza çıkacak sağanakların işaretçileridir. Sağanak vurmadan önce anayelken iskotasını on santim (birkaç inch) kadar boşlayın. Bu anayelkenin ön kısmının orsaya dönmesine neden olur ve teknenin yana yatmasını önleyerek tekneyi dengede tutar.
Orsala
Sağanak bastırdığında anayelkeni boşlamayı istemezseniz, rüzgârüstüne dönün yani orsalayın. Bu durum anayelkenin ön kısmının üçte birinin ve ön yelkenin orsalamasına neden olur (uzun lafın kısası tekne orsalar ve düzelir)… Yalnız orsa alabanda eğleniyorsanız, işi abartmayın, köre düşebilirsiniz.*
Yukarıda söz ettiğim üç manevrayı kullanarak fırtınalı havalarla başa çıkabilirsiniz. Böylece küçük bir tekneyi veya o kıymetli yarış teknenizi doğru dürüst camadan vurarak yelkenlerini küçültebileceğiniz yere kadar güvenle götürebilirsiniz.
*Köre düşmek: Yelkenli teknenin manevra sırasında kör bölgeyi geçemeyip hareketsiz kalması. Bu durumda dümen alabandaya basılır ve ön yelken faça edilir.
Ayrıca Bkz.: •Porsun Ambarı’na Çeviri Yazılar / Sezar Atmaca (Motorunuzun Ömrüne Ömür Katmak İçin Yedi Öğüt / John Jamieson, çeviri Doğan Çelen )(Ocak 2026)
