|

Fırtınalı hava seyirlerinde “bilseniz iyi olur”lar

John Jamieson, çeviri Doğan Çelen

Hepimiz rüzgâr sağanağının çok olduğu seyirlerin verdiği yürek çarpıntılarını iyi biliriz. Yalnız bazen yelkeni camadana vurmakta geç kalır ve kendimizi fırtınanın içinde buluveririz! Teknemizin kontrolünü çabucak tekrar elimize almak ve camadan tutabileceğimiz ana kadar güvenle seyredebilmek için yapabileceğimiz üç manevra vardır.

Mümkün olan en kısa zamanda ana ve ön yelkeni küçültün. Yelkenlerin küçültülmesi tekneyi  çabucak dengeler ve dümeni hafifletir. Yelkenleri küçültmeyi (yelkeni camadana vurmayı) ne kadar geciktirirseniz, işiniz de o kadar zorlaşacaktır. Eğer yeriniz varsa ön yelkeni faça edip tekneyi durdurabilirsiniz. Yoksa, ana yelkeni camadana vurabileceğiniz, en yakındaki sakin bir bölgede demir atın. O zamana kadar yapabileceğiniz ana yelkenin tepesindeki rüzgârı boşaltmak (push), boşlama (pop) ve orsalama/bocalama yani teknenin başını rüzgâra yaklaştırma/orsalama veya uzaklaştırma/bocalama (yükselme/açma) (pinch) manevralarıdır.

Yelkenin tepesindeki rüzgârı boşalt

Yelkenlinizin direğinin başındaki rüzgârın deniz seviyesindekinden %50 daha fazla olduğunu biliyor muydunuz? Orsaya kaçmanızı önlemek için ana yelkenin üst yarısındaki o yüksek hızlı rüzgârı boşaltmanız gerekir.

Yelken arabasını laçka edin (veya kontrol halatlarıyla ayarlayın) ve anayelkeni olabildiğince (araba raylarının sonuna kadar) rüzgâraltına kaydırın. Bu durum anayelkenin gücünü azaltacak ve tekneniz ileri giderken ayakta kalacaktır.

Boşla

Hiç kuvvetli rüzgârlarda dingi kullandığınız oldu mu; ya da sağanaklı havalarda dingiyle seyreden birini seyrettiğiniz? Adamcağız sürekli uğraşıp duruyordur. Çünkü o durumda teknenin yatışını kontrol altında tutabilmek için yelkenle sürekli orsalama/bocalama (yükselme/açma) manevraları yapmak gerekir. Dikkat etmez, boş verirseniz dingiyi alabora etmek olasılığınız yüksektir.

Büyük yelkenliler size daha hoşgörülü davranırlar ama siz o dingi seyirlerinden edindiğiniz numaraları yine de kullanabilirsiniz.. Sağanakları önceden kestirebilmek için  rüzgârüstünde denizin yüzeyindeki koyulaşan bölgelere dikkat edin. Onlar biraz sonra yolunuza çıkacak sağanakların işaretçileridir. Sağanak vurmadan önce anayelken iskotasını on santim (birkaç inch) kadar boşlayın. Bu anayelkenin ön kısmının orsaya dönmesine neden olur ve teknenin yana yatmasını önleyerek tekneyi dengede tutar.

 Orsala

Sağanak bastırdığında anayelkeni boşlamayı istemezseniz,  rüzgârüstüne dönün yani orsalayın. Bu durum anayelkenin ön kısmının üçte birinin ve ön yelkenin orsalamasına neden olur (uzun lafın kısası tekne orsalar ve düzelir)… Yalnız orsa alabanda eğleniyorsanız, işi abartmayın, köre düşebilirsiniz.*

Yukarıda söz ettiğim üç manevrayı kullanarak fırtınalı havalarla başa çıkabilirsiniz.   Böylece küçük bir tekneyi veya o kıymetli yarış teknenizi doğru dürüst camadan vurarak yelkenlerini küçültebileceğiniz yere kadar güvenle götürebilirsiniz.

*Köre düşmek: Yelkenli teknenin manevra sırasında kör bölgeyi geçemeyip hareketsiz kalması. Bu durumda dümen alabandaya basılır ve ön yelken faça edilir.

Ayrıca Bkz.: •Porsun Ambarı’na Çeviri Yazılar / Sezar Atmaca (Motorunuzun Ömrüne Ömür Katmak İçin Yedi Öğüt / John Jamieson, çeviri Doğan Çelen )(Ocak 2026)

Benzer Gönderiler

  • Güvertenizi Baştan Kıça Kontrol Edin…

    Güvertede, her an iç içe olduğumuz ve kullandığımız donanıma ve teçhizata acaba hak ettikleri ilgiyi gösteriyor muyuz? Bastığımız zemini, tutamakları, puntelleri, makaraları, tavan kapaklarını, güvertedeki kabloları, vinçleri, emniyet teçhizatını, halatları, yelken arabalarını, bağlantı yerlerini… kontrol ederken nelere dikkat etmeliyiz? Karşılaşılan problemleri nasıl çözebiliriz?

    Siz de aşağıdaki listeye göre teknenize bu gözle bir bakın bakalım, acaba sonuçlar ne olacak?
    Practical Boat Owner , Skipper’s Handbook (Reislerin Elkitabı) PBO, 2014 ve Tekne Bakımı Elkitabı, Andrew Simpson (çev. Doğan Çelen) ADF Yayınları 2014, kitaplarından faydalanarak derlenmiştir.  Çeviriler Doğan Çelen, derleme Sezar Atmaca.

  • | |

    AMATÖR DENİZCİLER İÇİN SINAV SORU BANKASI…

    Amatör Denizci ve Kısa Mesafe Telsiz (KMT) Belgesi sınavı yapma/düzenleme yetkisi ADF/Amatör Denizcilik Federasyonu’nda iken (2005-2013) çevrimiçi (on-line) sınavlar için gerekli sınav soru bankasını ADF eğitmeni Tunç Tokay’la birlikte hazırlamıştık. Soruların
    kaynağı ADEK/Amatör Denizci Elkitabı ve Kısa Mesafe Telsiz Elkitabı’ydı.
    Soruların hazırlanmasında sevgili arkadaşım Tunç Tokay’ın emeği
    benden çoktur, özellikle çizimlerin hazırlanmasında ve
    seyir/navigasyon sorularında. Gökhan Abur (1943-2023) hocamız,
    Prof. Dr. İrfan Papila ve Âli San kendi bölümleriyle ilgili sorulara katkı
    yapmışlardı. Teoman Arsay abimiz de bazı bölüm sorularını tekrar gözden geçirmişti.
    Hazırladığımız soru bankasından “seçtiğimiz örnek soruları” ADEK’teki
    sıraya göre Ağustos 2025-Mayıs 2026 arasında 9 bölüm halinde
    yayımlamıştık. Şimdi sorular bir pdf dosyasında toplandı ve sonuna da
    cevap anahtarı eklendi. KMT/Kısa Mesafe Telsiz soruları ayrı bir pdf
    dosyasında yayımlanacak. Soruları tekrar gözden geçirmedim, birbirine benzer sorular var ama, sınav için seçilen sorular ayrıca gözden geçirilir, çift yönlü ve birbirini andıran sorulardan biri sorulurdu.
    Amatör denizci eğitimiyle/sınavlarıyla/sorularıyla ilgili birçok yazı yazmış bu konulardaki gidişatı eleştirip, hataları/yanlışları göstermeye
    çalışmıştım. Belge/eğitim zorunluluğu yerine öğrenmenin teşvik edilmesi gerektiğini ileri süren
    ya da bakanlığın ADES/Amatör Denizci Eğitim Sisteminin (daha sonra ADED) ve sorularının sığlığını/hatalarını ve bugün gelinen noktayı örnekleyen yazılar gibi (örnek yazı listesi sayfada). (Haziran 2026)
    Ayrıca bakınız: Erişime Açık Sayfalar

  • |

    İstanbul Boğazı Rejimi Tarihi Üzerine…

    TÜDAV/Türk Deniz Araştırmaları Vakfı, Japonya’da dışişleri bakanlığı ve başbakanlık görevlerinde de bulunmuş Dr. Hitoshi Ashida’nın “İstanbul Boğazı Ulaşım Rejimi Tarihi Üzerinde Araştırma” isimli eserini Japonca’dan Türkçeye kazandırdı.

    Türkiye ile Japonya arasındaki diplomatik ilişkiler 1924 yılında resmen tesis edilip, ertesi yıl karşılıklı olarak büyükelçilikler açılınca Dr. Hitoshi Ashida  da Türkiye’de  göreve başlamış. Ashida, kariyerinin erken dönemlerinde Sovyetler Birliği’nde diplomat olarak bulunduğu sırada Türk boğazlarına ilgi duymuş. 1925-1929 yılları arasında Türkiye’de Japonya Büyükelçiliğinde başkatip (birinci sekreter) olarak görev yaptığı dönemde “İstanbul Boğazı Ulaşım Rejimi Tarihi Üzerinde Araştırma” isimli çalışmasıyla doktor unvanını almış ve bu eser 1930’da Tokyo’da Japonca olarak yayımlanmış. Ashida, 1947’de Japonya dışişleri bakanlığı ve 1948’de başbakanlık görevlerinde de bulunmuş.

    Türk-Japon diplomatik ilişkilerinin 100. yılı dolayısıyla TÜDAV tarafından 2024’te Chieko Adachi çevirisiyle Türkçeye kazandırılan bu eser, 1930’a kadar Türk boğazlarının tarihsel gelişimini ve uluslararası önemini inceleyen kapsamlı bir çalışma.

    İstanbul ve Çanakkale Boğazları, tarih boyunca jeopolitik bir düğüm noktası olarak görülmüş; askeri ve ticari açıdan kritik bir geçiş hattı olmuştur. Ashida, 1930’a dek ele aldığı Boğazlar rejimini yalnızca Türkiye’nin ulusal çıkarları açısından değil, Süveyş, Panama vb. örneklerle küresel deniz hukukunun gelişimi bağlamında da ele alıyor, tarihsel ve hukuki bir çerçeve sunuyor.
    ….
    Kitap, İstanbul Boğazı’nın tarihsel ve hukuki boyutlarını derinlemesine ele alarak, akademik ve diplomatik bir bakış sunuyor. Özellikle deniz hukuku, uluslararası ilişkiler ve Türkiye’nin jeopolitik konumu üzerine çalışanlar için öngörüleri günümüze dek uzanan değerli bir kaynak “İstanbul Boğazı Ulaşım Rejimi Tarihi Üzerinde Araştırma”.

  • Motorda Su Yanlış Yolu Seçince

    Sevgili Teoman Arsay Trans-Ocean dergisinin Kasım 2023 sayısında yayımlanmış bir yazıya sevgili Sezar Atmaca’nın ve benim dikkatimizi çekti. Teknelerde motor montajı esnasında olası bir ihmal sonucu motorda ileride oluşabilecek hasarla ilgili bu yazının amatör denizciler için önemli olduğunu düşünerek tercümesini yapıp, Denizcinin Günlüğü’nde (https://denizciningunlugu.org) yayımlanmasını önerdi.

    Bunun üzerine makalenin yazarıyla iletişime geçip gerekli izni alarak tercümeyi tamamladık.

    Motor tesisatının gerekli deniz suyu devrelerini planlar ve oluştururken yapılabilecek ufak bir umursamazlığın tüm motorun hasar göreceği beklenmedik ağır sonuçlara neden olabileceği bu yazı ve eşlik eden fotoğraflardan açıkça anlaşılmaktadır. 

    Motor bölmesinde nefeslik tertibatının mevcut ve montajının doğru yapılmış olduğundan emin olmayan tekne sahiplerinin bu kontrolü yapmasını öneririz.
    Âli San

  • | |

    ANONİM DENİZCİLİK SÖZLÜĞÜ

    Anonim bir denizcinin yazdığı ve “isimsiz denizcilerin/gemiadamlarının anısına” ithaf ettiğimiz, Anonim Denizcilik Sözlüğü’nü Şubat 2025’te pdf olarak yayımlamıştık.

    Ayrıca maddelere/başlıklara daha kolay ulaşabilmek için yer imleri (bookmarks) işaretli bir sürümü de Aybars Oruç’un katkılarıyla hazırlanmıştı.

    Sözlüğün Sayfa Çevirmeli Yeni Sürümü

    Sözlüğün sayfa çevirmeli “yeni sürümüne” ise sayfadaki adresten ulaşabilirsiniz. Yeni sürümün sayfa özellikleri ise şöyle:
    *Search: Arama
    *Thumbnails: Küçük resimler, hızlı navigasyon
    *Zoom in/out: Yakınlaştır /uzaklaştır
    *Sound on/off: Ses açma /kapama
    *Social Share: Sosyal paylaşım
    *Auto Flip: Sayfaları otomatik çevirme
    *Full screen: Tam ekran
    *K : Ön/arka kapak
    *Last /First: İlk ve son sayfa
    *Previous /Next page: Önceki/sonraki sayfa
    *> : Sayfa çevirme
    *Not: Kitabın başındaki Romen rakamlı sayfalar nedeniyle sayfa ararken istediğiniz sayfa numarasına 10 ekleyerek dikdörtgen kutuya yazın ve bilgisayarınızda giriş (enter) tuşuna basın. Örneğin 40. sayfayı bulmak istiyorsanız 50 yazın.
    Ayrıca Bakınız: Erişime Açık Kaynaklar

  • | |

    MAT’IN ATLANTİK GEZİSİ

    MAT’ın uzun seyirlerinden biri olan, 16 Eylül 2002’de başlayan Atlantik gezisi Teoman Arsay’ın kaleminden Yelken Dünyası dergisinde “MAT Yatının Atlantik Seferi” üst başlığıyla bölümler halinde yayımlanmıştı (2002-2003). Dokuz ay süren 12 892 millik Atlantik gezisinin fotoğraflarını, çizimlerini ve metni elden geçirerek tek bölüm halinde “MAT Yatının Atlantik Gezisi” başlığıyla Şubat-Mart 2022’de yayımlamıştık.

    Bu metni ve resimleri, sevgili Nilgün Gündüz’le elden geçirip, bazı eklemelerle Mat’ın 2002 Atlantik Gezisi başlığı ile kitap haline getirdik. Kitabın “sayfa çevirmeli” sürümüne sayfadaki adresten ulaşabilirsiniz. Teoman abinin seyir notlarına/gözlemlerine toplumsal gidişatımız/geçmişimiz ve amatör denizcilik üzerine düşünceleri de eşlik ediyor. Keyifli okumalar…

    “Sayfa çevirmeli” yeni sürümünün özellikleri ve erişim adresi sayfada yer alıyor.
    Ayrıca bakınız: Erişime Açık Kaynaklar