Eski Denizcilik Dergileri Dizini II: Av ve Deniz (Eylül 1945-Nisan 1948)

“Memleketimizde Amatör Yelkencilik Nasıl Başladı?”

 Sezar Atmaca

Av ve Deniz dergisi (Eylül 1945-Nisan 1948) 18 sayı yayımlanır, ancak dört sayısına henüz ulaşamadım (sayı: 7, 15, 16, 17). 30 Eylül 1945 tarihli ilk sayı künyesine göre “av, deniz, balıkçılık, binicilik, dağcılık, otomobil, tayyarecilik sporlarından, turizm, bahçe ziraati ve amatör fotoğrafçılıktan” bahsedecek derginin hazırlayanı Turhan Tamerler, sahibi S. Süreyya Bükey, yayın müdürü İ. A. Üstün’dür. Dergi idarehanesi Beyoğlu, İstiklâl Caddesi No: 109’dadır.

İlk sayıda Önsöz’de Turhan Tamerler derginin çıkış hikâyesini anlatır. On yıldan beri tek başına Avcı (Avcılık, Atıcılık ve Balıkçılık Mecmuası) dergisini çıkaran arkadaşı Necip Selâm rahatsızlığı nedeniyle mecmuayı “aynı titizlik ve ihtimamla” çıkaracağını düşündüğü Turhan Tamerler’e devretmek istemiştir. Tamerler teklifi kabul eder, ancak Necip Selâm’ın vefatından sonra, arkadaşlarıyla dergiyi farklı bir format ve içerikte çıkarmaya karar verirler. Bir forma (16 sayfa), küçük boy ve adi gazete kâğıdına basılan derginin, ebadını büyütüp, içeriğini ve baskı kalitesini zenginleştirerek ( “mecmuacılıkta büyük tecrübe ve bilgisi olan” Süreyya Bükey hem derginin hem de derginin basıldığı matbaanın sahibidir.) “Av ve Deniz” adıyla yayına başlarlar.

Dergi yazıları ağırlıkla derginin adı gibi avcılık (kara avcılığı ve balıkçılık) ve denizcilikle ilgilidir ki bu durum kapak görsellerine de yansır: yayımladığımız sayılardan üçünün kapağı denizcilikle, kalanı avcılıkla ilgilidir.

Kara avcılığının da denizcilik/yelkencilik gibi bir spor sayılması, avcılıkla/denizciliğin birlikte anılması o yıllar için sıradan bir durumdur. Çünkü dönem kara avcılığı kasdedilerek, “500 Bin Türk Avcısı Alaka ve Himaye Bekliyor” ( Av ve Deniz Sporları, Mart 1951) türü haberlerin dergilerde yer aldığı, özellikle kara avcılığının başlıca amatör spor kabul edildiği, en kolay ve ekonomik ulaşım yolunun denizyolu olduğu, avcıların sulak alanlarda avlanmak veya av sahalarına ulaşmak için tekne kullandığı yıllardır. Dolayısıyla avcılık (özellikle kara avcılığı) amatör denizciler arasında da popülerdir. Sembol isimlerden biri, 1932-33’te Fenerbahçe Spor Kulübü başkanlığını da yapmış, dergilerde avcılıkla ilgili yazıları olan, “Çulluk Sait” lakaplı, İYK/İstanbul Yelken Kulübü’nün kurucularından ve 1957-60 arasında TYF/Türkiye Yelken Federasyonu başkanlığını yapmış Sporculuk ve Avcılık Hatıralarım (1971) adlı kitabın da yazarı olan Sait Selâhattin Cihanoğlu’dur.

 “Memleketimizde Amatör Yelkencilik Nasıl Başladı?”

“…Yatçılık bir zevk ve sefa alemi değildir. Yachting ada ile Moda arasında pupa yelken, güvertede sırt üstü yatmak ve dostlarla sohbet etmek manasına gelmez.”, (Sayı 1, Eylül 1945), ya da“… Marmara Adası’na kadar gidip gelmek 140/150 milin içindedir. Av ve Deniz mecmuası böyle bir yarış açtı. Kimse rağbet etmedi.”(Sayı 11, Ekim 1946), diyen Fikret Bayraktaroğlu’nun eleştirileri gibi o yılların denizciliği hakkında fikir verecek birçok yazı da yer alır. Örneğin Sadun Boro’nun Bir Hayalin Peşinde (Ege Yayınları, 2004) kitabında tanıttığı ve “onun yardımı ile ben de yazı ve yayın hayatına … başlamış oldum” dediği Bahriyeli Ali Rıza Seyfi’nin (Dayıbey) amatör denizciliğe, amatör yelkenciliğe ait hatıralarını aktardığı “Memleketimizde Amatör Yelkencilik Nasıl Başladı?” (Sayı 14, Mayıs 1947) başlıklı yazı serisinin ilk yazısı da bunlardan biridir.  Ali Rıza Seyfi, dergi kapandıktan sonra çıkan Av ve Deniz Sporları dergisinde bu yazı serisine devam eder. Ali Rıza Seyfi’nin “O sıralarda Moda iskelesinde hiç Türk sandalcı veya yelkenci yoktu. Bütün kürek ve yelken sandalları da Rumların elinde idi.” diye anlattığı Osmanlı’nın son döneminde yapılan Türk amatör yelkenciliğinin başlangıç tarihi dediği yarışı da aktarır: “Sahil sularımızda yapılan yelken yarışlarında direğinde Türk bayrağı uçtuğu ve dümeninde bir Türk oturduğu halde birinci gelip ilk yarış kupasını kazanmış olan yelkenli spor teknesi de Faik Münif’in malı olan ve onun dümen tutuğu Afacan’dır.”

Zamanın Maarif Nazırı, Münif Paşa’nın oğlu Faik Münif,  Moda’da yelkencilikte ve yelken biçmekte en büyük usta sayılan Bedo’nun “yelkenleri sürme direkli bir pena ile büyük flok ve tirinketine floktan ibaret” “Pirate” adlı yaklaşık 7.30 metrelik (22 ya da 24 ayaklık…) “pek güzel, pek yollu” sandalını satın alır. Faik Münif, Afacan adını verdiği bu tekneyle katıldığı Büyükada Yat Kulübü yelkenli sandallar yarışını kazanır. Üzerinde: “Büyükada Yat Kulübü 15-27 Ağustos 1898 senesi yarışları yelkenli sandallar yarışını Faik Beyin Afacan adındaki sandalı kazanmıştır.” yazan bu kupanın fotoğrafı da (yanda) ilk kez bu makalede yer alır.

Amatör-sportif denizcilik tarihinden söz eden ilk yazılardan biri olan bu önemli makaleyi de tarayarak dizinin sonuna ekledim.

Av ve Deniz dergisinin içindekiler görselini ve altına da bizi ilgilendireceğini düşündüğüm makalelerin dizinini verip, bazı makalelerin yanına parantez içinde kısa açıklamalar ekledim.

---

Av ve Deniz dergisi dizini (Eylül 1945-Nisan 1948)/(Eksik sayılar: 7, 15, 16, 17)

AV VE DENİZ→ EYLÜL 1945, sayı 1: ● Deniz ve Spor, N.H.Arık ● Yatçılık, Fikret Bayrakdaroğlu ● Yacht Kökeni ●Yat Klasları-Ratingleri, Asaf Beşpınar (Mevcut Yatların Su Hattı Boyları…) ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Yelken Yarışlarında Çıkış, M. Curry ●1945 Başbakanlık Kupası Yelken Yarışları (Büyük ve küçük yatlarda 1943-44-45 birincileri), Tam Sayfa Yarış Rotası ● İzmir Fuar Kupası Yelken Yarışları –Şarpi- ● Bulutlar Sizi Çağırıyor, Walter Ackerman

AV VE DENİZ → EKİM 1945, sayı 2: ●İpar Macerası, Va-Nü (Marmara’da 6 Gece , 5 Gün) ●Denizcilik Sporunun Önemi, Hüsam Yülk ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Yatçılık, Fikret Bayrakdaroğlu (J Klas vd.) ●Barbaros Kupası Yelken Yarışları (3 Tekne Yıldız, Esen, Rüya, Rota Çizimi, Tramolaları, 29.9.1945) ●Handikaplar-Plan, Asaf Beşpınar (Denizcilik Federasyonu İçin Hazırlanmış 22 ve 25 Metrekare Milli Klas Yarış Kotrası Planları/Endaze) ● Denizcilik Bilgileri, Fikret Bayrakdaroğlu (Pusula, Pusula Gülü vs.)● Bulutlar Sizi Çağırıyor, Walter Ackerman ●Balıkçılık, Eşref Şefik (“…Lüfercilik Amatör Balıkçılığın Ta Kendisidir.”…●Marmara Adalarında Sinağrit Avı, Kemal Başaran●

AV VE DENİZ → KASIM 1945, sayı 3: ● Madem ki Yelken Kullanıyoruz, Hüsam Yülk ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Yatçılık, Fikret Bayraktaroğlu (Rainbow Yatı Çizimi) ● Boğaziçi Hakkında Birkaç Söz, S. Ayaşlı ● Handikap Hesapları M. Beri ● Küçük Yat Sınıfları, Asaf Beşpınar .. Tekne Önermeleri…(Denizcilik Federasyonuna Önerilen 15 Metrekare D Klas Şarpi) ● Denizcilik Bilgileri, Fikret Bayraktaroğlu ● Denizcilik Köşesinden, Nevzat Erkan ● Ördek Avı İçin Küçük Çırnık (Çamurcun) Planı, (boy 2,8-en 1 m).● Bulutlar Sizi Çağırıyor, Walter Ackermann çev. Ali Haydar Barşal

AV VE DENİZ → OCAK 1946, Sayı 4: ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Denizcilik Bilgileri, Fikret Bayraktaroğlu (Rota) ● Handikap Hesapları Asaf Beşpınar ● Plan, Asaf Beşpınar (10 Metrelik Deniz Keçi) 3 Sayfa Plan ● Yelkencilik, M. N. Beri ● Bulutlar Sizi Çağırıyor, Walter Ackerman, çev. A.H.Barşal ● Denizcilik Köşesinden, Nevzat Erkan ● YD Ticaret Okulu Talebeleriyle Bir Konuşma, Nevzat Erkan

AV VE DENİZ → ŞUBAT 1946, sayı 5: ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ●Yatçılık, Fikret Bayraktaroğlu ● Denizcilik Bilgileri, Fikret Bayraktaroğlu (Fener-Meni Müsademe) ● Sandaldan Normandi’ye, Asaf Beşpınar  ● Plan, Asaf Beşpınar (12,5 metre deniz yarış kotrası, endaze, iç yerleşim, laynlar)● Yeni Ticaret Gemilerini Kendi Tersanelerimizde Yapmalıyız, Naci Ark ●Yelkencilik, M. N. Beri (orsa, apazlama, laşka ve pupa…vb.) ● Hikâye, Bir Deniz Yolcusu ●Handikap (Asaf B.ye Cevap)

AV VE DENİZ → MART 1946, sayı 6: ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Deniz Şehitlerine İthaf, Nevzat Erkan(şiir) ● Denizcilik Bilgileri, Fikret Bayraktaroğlu (tehlike işaretleri) ●12 M. Kasra Güverteli Kotra M. Assaf (plan/ölçü) ● Plan, Asaf B.● Yelkencilik, M.N.Beri (boca tramola, volta seyri,● Hendikepler Asaf B.● Yeni Gemilerimizi Nasıl Yapmalıyız?, Naci Ark ● Gemi Yapabilir miyiz?● Yacht Building And Repairing, Fikret Bayraktaroğlu

AV VE DENİZ → ……… 1946, sayı 7: ●●●

AV VE DENİZ → MAYIS 1946, sayı 8: ● Denizcilik Bilgileri, Fikret Bayraktaroğlu (pusula hatası, rota..) ●Denizcilik: Amatör Yelkencilik ve Kotracılık, Harun Ülman ● Plan, M. Asaf ( 9,20 m. Plan/ölçek) ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Asaf Beşpınar Vefat Etti, (26 Mayıs 1946, pazartesi…)

AV VE DENİZ → TEMMUZ 1946, sayı 9 :(31 TEMMUZ) ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Denizcilik: Amatör Yelkencilik ve Kotracılık, Harun Ülman ● Denizcilik Bilgileri, Fikret Bayraktaroğlu (pusula hatası) ● Kabotaj Bayramı, İbrahim Kulan ● Kabotaj Bayramı, Hüsamettin Ülsel ● Deniz Bayramı Münasebetiyle, Salahattin Güngör ● Bakır Şilebi Amerika sularında ● Kabotaj Bayramı/1 Temmuz (bol fotoğraflı)

AV VE DENİZ → AĞUSTOS-EYLÜL 1946, sayı 10: ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Denizcilik: Amatör Yelkencilik ve Kotracılık, Harun Ülman ●Başbakanlık Kupası, Yelken Yarışları ● Yarışlarda Bir Çarpışma, Harun Ülman ●Ödemiş Gemisi ● İstanbul-İzmir Arasında İşleyecek Gemilerimiz Nasıl Olmalıdır? Naci Ark ● Boğaz Yelken Yarışı, 29 Eylül 1946 (Moda Beykoz git-gel) ● (Meteoroloji) Walter Ackermann çev. Ali Haydar Barşal

AV VE DENİZ → EKİM 1946, sayı 11: ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Denizcilik: Amatör Yelkencilik ve Kotracılık, Harun Ülman (ket, slup, kotra, yol, keç, skuner, çizimleri)● Yatçılık, Fikret Bayraktaroğlu ●İngiliz Deniz Ticareti, Fuat Girgin ● Deniz Ticaret Filomuzdaki Son Gelişmeler ● (Meteoroloji) Walter Ackermann çev. Ali Haydar Barşal

AV VE DENİZ →ŞUBAT 1947, sayı 12: ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ●YD Okulu’nda Hayri Baran’la Bir Konuşma, Kamran Evrenos ● Sürmenede Gemi İnşaatı, Şükrü Köse (Kayık, Çapar, Mavna, Motör, Cırnık, Şarpi Hesapları Başka Başkadır. İnşaatın Pratik Hesap Kaideleri… Terimleri…) ●Balıkçılık Yazıları…● Derin Su Balıkçılığı ● FOTO: “Hamit Naci” balık gemisi iken… ● (Meteoroloji) Walter Ackermann çev. Ali Haydar Barşal

AV VE DENİZ → NİSAN 1947, Sayı 13: ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Yelken, Dümenci ve Dümen Tutma, Ali Rıza Seyfi ● Tayfun, J. Conrad, Çev. A. R. Seyfi ● Yüksek Denizcilik Okulunda, Kâmuran Evrenos ●● (Meteoroloji) Walter Ackermann çev. Ali Haydar Barşal

AV VE DENİZ → MAYIS 1947, Sayı 14: ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Çınarcık’ta İki Sürek Avı, Niyazi Ahmet Banoğlu (Takayla Gidiş Fotosu)● Memleketimizde Amatör Yelkencilik Nasıl Başladı ?, Ali Rıza Seyfi ● Demir Üstünden Şamandıradan Yelkenle Nasıl Kalkarsınız? A. Rıza Seyfi ● Beynelmilel Müsabakalara  Neden İştirak Etmiyoruz? Faruk Birgen ● Deniz Müzesi, Tarihi Kadırga ve Bir Teklif, Kâmran Evrenos  ● Gemiciye…Şiiri, Hisar Vapuru Faciası Münasebetiyle ●Yeni Gemilerimiz, Fuat Girgin ● Kılıç Balıklarımıza Yazık Oluyor, Zeki Can ● Tayfun, J. Conrad, Çev. A. R. Seyfi ● (Meteoroloji) Walter Ackermann çev. Ali Haydar Barşal

AV VE DENİZ → ……. Sayı 15…

AV VE DENİZ → ……. Sayı 16…

AV VE DENİZ → …… Sayı 17…

AV VE DENİZ → NİSAN 1948, Sayı 18: ● Okyanuslarda Tek Başına (Alain Gerbault’un Hatıraları), Abidin Daver ● Finlandiya Seferi ve Radar, kaptan Süreyya Gürsu ● Bir Seyahat Kotrası Nasıl Olmalı?, A.H. Calahan, çev. Ali Rıza Seyfi ● Memleketimizde Amatör Yelkenciliğin İlk Günlerine Ait Hatıralar, Ali Rıza Seyfi ●Harp Sonrası Yolcu Gemilerinin İnşaatı, Fikret Çuhadaroğlu ● Şefik Kaptan, Harp İçinde Tunç Gemisi Binbir Tehlike Geçirerek Çanakkale’ye Nasıl Ulaşmıştı?, Selâhattin Güngör ● Atlantik’te Birkaç Gün, Nevzat Erkan ● Aktüel Deniz Tetkikleri, Fuad Girgin

Av ve Deniz dergisi dizini (Eylül 1945-Nisan 1948) /  (Eksik sayılar: 7, 15, 16, 17)

---

“Memleketimizde Amatör Yelkencilik Nasıl Başladı?” Ali Rıza Seyfi (Sayı 14, Mayıs 1947)

Ayrıca Bkz.: “Eski Denizcilik Dergileri Dizini” Serisi Hakkında” / “Eski Denizcilik Dergileri Dizini I : Liman Mecmuası” ve Yeni Bir Amatör / Sportif Denizcilik Anlayışı İçin